Program gospodarczy Razem zaczyna się od strony pracujących: od tego, ile realnie zostaje w portfelu i na jakich warunkach się pracuje. Rozdział „Państwo po stronie pracujących" w deklaracji programowej stawia cztery kotwice — płacę minimalną docelowo na poziomie ⅔ przeciętnego wynagrodzenia (dziś to około 5936 zł wobec 4806 zł ustawowego minimum), obowiązkową jawność wynagrodzeń, likwidację umów śmieciowych i fikcyjnego samozatrudnienia egzekwowaną przez wzmocnioną Państwową Inspekcję Pracy oraz silniejsze związki zawodowe. Punkt wyjścia jest prosty: popyt wewnętrzny, od którego zależy koniunktura, tworzą pensje, nie dywidendy — więc godna praca jest warunkiem wzrostu, a nie jego kosztem.
Wynagrodzenie jest dwiema rzeczami naraz: kosztem dla pojedynczego pracodawcy i popytem dla całej gospodarki. Złotówka trafiająca do osoby o niższych dochodach wraca do obiegu niemal w całości — na czynsz, jedzenie, usługi — bo krańcowa skłonność do konsumpcji jest tam najwyższa. Podniesienie najniższych płac przekłada się więc na popyt szybciej niż ulgi podatkowe dla najlepiej zarabiających, których nadwyżka osiada w oszczędnościach i aktywach. Cały ten mechanizm — dlaczego wyższe płace napędzają koniunkturę zamiast ją dławić — rozkładamy w tekście Dlaczego wyższe płace napędzają gospodarkę.
Stąd bierze się logika całego działu. Gospodarka konkurująca najniższą stawką skazuje się na niskie płace i słaby popyt; gospodarka konkurująca jakością potrzebuje stabilnego zatrudnienia, przewidywalnego dochodu i pracownika, który ma siłę przetargową. Razem opisuje ten wybór wprost — celem jest „gospodarka, która konkuruje jakością, a nie niskimi płacami".
Od 1 stycznia 2026 roku minimalne wynagrodzenie to 4806 zł brutto, a przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej za 2025 rok Główny Urząd Statystyczny podał na 8903,56 zł brutto. Relacja tych dwóch liczb to około 54% przeciętnej. Cel programowy Razem — dwie trzecie przeciętnej — oznaczałby przy tej podstawie mniej więcej 5936 zł brutto, czyli o około 1130 zł miesięcznie więcej niż dziś. Deklaracja mówi o poziomie „docelowym", do którego stawka ma stopniowo dochodzić, a nie o skokowej podwyżce.
Sens liczenia minimum jako odsetka przeciętnej jest praktyczny: gdy stawkę ustala się w dorocznych negocjacjach zaczepionych o inflację, w latach szybkiego wzrostu płac minimalna zostaje w tyle, a najniżej zarabiający nie mają udziału w koniunkturze, którą współtworzą. Unia idzie w tę samą stronę — dyrektywa 2022/2041 o adekwatnych płacach minimalnych każe oceniać stawkę wobec wartości odniesienia (zwykle 60% mediany albo 50% przeciętnej). Cel Razem jest ambitniejszy od tego progu i taki ma być. Całość rachunku rozwijamy w artykule Ile naprawdę powinna wynosić płaca minimalna.
Kiedy nie wiadomo, ile zarabiają inni na tym samym stanowisku, słabszą stronę w negocjacji zajmuje zawsze ten, kto zna tylko jedną liczbę — własną. Jawność wynagrodzeń wyrównuje tę asymetrię informacji. Program Razem zapisuje ją jako prawo do informacji o poziomie płac w branży i w miejscu pracy oraz obowiązek podawania średniego wynagrodzenia na danym stanowisku już w ogłoszeniu o pracę.
Ten sam kierunek narzuca prawo unijne. Dyrektywa 2023/970 o przejrzystości wynagrodzeń dała państwom czas na transpozycję do 7 czerwca 2026 — termin już minął, a pełnej polskiej ustawy wciąż nie ma. Dyrektywa nakazuje podać kandydatowi widełki płacy i zakazuje pytania o dotychczasowe zarobki; program Razem idzie po stronie pracownika o krok dalej, żądając średniej stawki na stanowisku, nie samego przedziału. W nieprzejrzystych wynagrodzeniach chowa się też luka płacowa między kobietami a mężczyznami: na papierze nieskorygowana różnica w Polsce należy do najniższych w UE — 4,0% wobec 11,1% średniej unijnej — ale przy porównaniu tej samej pracy rośnie. Szczegóły w tekście Jawność wynagrodzeń — Polska spóźniona z prawem UE.
Firma zatrudniająca na etat przegrywa cenowo z konkurentem, który tych samych ludzi wypycha na zlecenie albo fikcyjne B2B — bo śmieciówka bywa po prostu tańsza. Na tle Europy Polska wyróżnia się skalą: w 2024 roku na własny rachunek pracowało 17,8% osób w wieku 15–64 lata wobec 7,4% w Niemczech. Trudno przypisać tę różnicę dwukrotnie większej przedsiębiorczości; łatwiej — systemowi, który dwukrotnie mocniej karze etat.
Źródłem jest regresywna składka zdrowotna. Pracownik na etacie oddaje 9% podstawy, przedsiębiorca na podatku liniowym — 4,9%, na ryczałcie efektywnie około 1,7% przy wysokich przychodach, a dochód z kapitału — 0% (stawki podstawowe: biznes.gov.pl; efektywne 1,7% dla ryczałtu i 0% dla dochodu z kapitału to wartości poglądowe). Skalę tego wypychania zmierzyli ekonomiści Ministerstwa Finansów: każdy punkt procentowy różnicy stawek między etatem a działalnością zwiększa udział solo-samozatrudnionych o około 1,4% w ciągu pięciu lat, najsilniej w dobrze płatnych branżach. Póki oskładkowanie premiuje ucieczkę od etatu, apele o przyzwoitość nie zlikwidują śmieciówek — trzeba zmienić rachunek. Dlatego Razem chce dać Państwowej Inspekcji Pracy prawo przekształcenia fikcyjnej umowy w etat wszędzie tam, gdzie realnie istnieje stosunek pracy. Mechanizm i narzędzie opisujemy w artykule Śmieciówki i fikcyjne B2B: dlaczego PIP musi móc zamienić umowę na etat.
Polska ma jeden z najdłuższych tygodni pracy w UE — według Eurostatu trzecie miejsce we Wspólnocie, 38,9 godziny tygodniowo (dane za 2024 r.) — a produktywność liczona na przepracowaną godzinę wciąż odstaje od zachodniej części kontynentu. O wyniku decyduje więc organizacja tych godzin, nie sam czas przy biurku. Razem proponuje 32-godzinny tydzień pracy przy zachowaniu tej samej pensji, 35 dni urlopu niezależnie od stażu, prawo do odłączenia się po godzinach, wolną niedzielę co najmniej raz na dwa tygodnie i 250% stawki za pracę w niedzielę — obok utrzymanego zakazu handlu w niedziele. Stan obecny, 40-godzinny tydzień i 20 lub 26 dni urlopu, wynika z Kodeksu pracy. Reformę rozkładamy w tekście 32-godzinny tydzień pracy — krócej za tę samą pensję.
Stabilne miejsca pracy nie biorą się z samego prawa pracy — potrzebują popytu na pracę. Największym motorem inwestycji publicznych i nowego zatrudnienia w programie jest energetyka: wymiana starzejących się bloków to kilkaset miliardów złotych zamówień dla krajowych hut, cementowni, fabryk kabli i firm budowlanych, a docelowo tańszy prąd, od którego zależy konkurencyjność przemysłu. Ten wątek — praca jako produkt polityki przemysłowej, nie tylko regulacji — rozwijamy w artykule Bez taniej energii nie ma przemysłu. Do tego dochodzą regionalne programy gwarancji zatrudnienia, w których samorządy tworzą użyteczne społecznie miejsca pracy finansowane z budżetu centralnego.
Rozdział „Państwo po stronie pracujących" deklaracji programowej obejmuje pełny pakiet:
Jak te same postulaty wyglądają od strony praw pracujących, rozwija siostrzany serwis Razem dla pracy.
Płaca minimalna w 2026 roku to 4806 zł — około 54% przeciętnego wynagrodzenia. Razem chce docelowo dwóch trzecich średniej krajowej, czyli poziomu, który realnie chroni przed pracującą biedą.
7 czerwca 2026 minął unijny termin na wdrożenie przejrzystości płac, a Polska wciąż nie ma pełnej ustawy. Jawność wynagrodzeń porządkuje rynek pracy, odbierając pracodawcy przewagę informacyjną nad kandydatem — a program Razem idzie dalej niż dyrektywa: średnie wynagrodzenie na każdym stanowisku.
Do 2030 roku będzie trzeba wymienić urządzenia produkujące energię elektryczną o łącznej mocy prawie 20 GW — ponad połowę mocy polskich elektrowni. Dla gospodarki oznacza to dekady zamówień na stal, cement i automatykę, stabilne miejsca pracy, a docelowo tańszy prąd, od którego zależy konkurencyjność przemysłu i usług.
Polacy pracują jedne z najdłuższych godzin w UE, a produktywność liczona na godzinę wcale za tym nie idzie. Razem chce skrócić tydzień pracy do 32 godzin bez obniżki pensji, dać 35 dni urlopu i 250% stawki za niedzielę.
Płace obciążają budżet pojedynczej firmy, ale zarazem tworzą popyt, z którego żyje cała gospodarka — dlatego godna płaca minimalna i jawność wynagrodzeń są w interesie wszystkich.
Polska ma 17,8% samozatrudnionych wobec 7,4% w Niemczech — bo system składek premiuje ucieczkę od etatu. Razem chce dać Państwowej Inspekcji Pracy prawo przekształcenia fikcyjnej umowy w etat.
