Polski system podatkowo-składkowy działa odwrotnie, niż podpowiadałaby sprawiedliwość: przeciętny pracownik oddaje państwu większą część dochodu niż osoba z samego szczytu drabiny zarobków. Razem chce to odwrócić jednym spójnym pakietem — progresywną jednolitą daniną zamiast plątaniny PIT-u i składek, likwidacją przywilejów (ryczałt, podatek liniowy, KRUS dla przedsiębiorców rolnych), opodatkowaniem kapitału tak samo jak pracy, krajowym podatkiem od wielkich majątków oraz podatkiem cyfrowym od przychodów wielkiego techu. Cel jest jeden: żeby na wspólne drogi, szkoły i szpitale składać się według zdolności płatniczej. Ten hub zbiera wszystkie postulaty podatkowe programu i rozpisuje je na osobne teksty z liczbami i źródłami.
Nierówność widać najostrzej w składce zdrowotnej. Etat płaci 9% podstawy, samozatrudniony na liniowym 4,9%, na ryczałcie efektywnie ok. 1,7%, a dochód z dywidend, najmu prywatnego czy zysków kapitałowych — 0% (ZUS — składka zdrowotna). Ta sama regresywna logika przenika cały system: podatki od konsumpcji mocniej obciążają uboższych, bo cały dochód idzie u nich na bieżące potrzeby, a preferencje dla kapitału i sztywne, quasi-liniowe składki dobijają resztę. Instytut Badań Strukturalnych policzył, że dochód z pracy obarczony jest o 50% większym obciążeniem niż dochód z kapitału (J. Sawulski, IBS Policy Paper 01/2019). Skąd dokładnie bierze się ta regresywność i dlaczego najniższa grupa dochodowa oddaje proporcjonalnie najwięcej, rozkładamy w tekście Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków.
Program Razem nazywa rzecz wprost — system „stoi na głowie", a najbogatsi „korzystają z licznych ulg, dopłat i przywilejów podatkowych" (deklaracja programowa, „Gospodarka dla ludzi"). Dysproporcja nie jest prawem natury — jest skutkiem decyzji o tym, komu wolno wybrać sobie tańszy wariant rozliczenia.
Oś reformy to jeden, prosty i przewidywalny podatek zamiast pięciu równoległych reżimów. Zasada zapisana w deklaracji programowej brzmi:
Wprowadzimy sprawiedliwą, progresywną jednolitą daninę. Podatek będzie: prosty i niski dla 90% ludzi w Polsce; prosty i przeciętny dla kolejnych 9%; prosty i wysoki dla najlepiej zarabiającego 1%.— Deklaracja programowa Razem — „Gospodarka dla ludzi”, partiarazem.pl
W parze z jedną skalą idzie likwidacja przywilejów, które dziś wyłamują najbogatszych z reguły: koniec podatku liniowego, ryczałtu i specjalnych stawek dla duchownych, koniec KRUS dla przedsiębiorców wpisanych w system rolniczy dzięki symbolicznemu hektarowi, a dochody z nieruchomości i zysków kapitałowych opodatkowane jak dochód z pracy. Jak jedna danina porządkuje całą plątaninę reżimów i ile budżet może na tym zyskać — od ostrożnych ok. +2 mld zł do ok. +49 mld zł rocznie, zależnie od skuteczności uszczelnienia — rozpisujemy w tekście Jeden podatek zamiast plątaniny przywilejów.
Odpowiedź brzmi: arbitraż podatkowy. Efektywna stawka zależy dziś od papieru, na którym rozliczono dochód, a nie od jego wysokości. Pielęgniarka na etacie oddaje — licząc pełny klin podatkowy — ok. 40% kosztu swojej pracy, podczas gdy dobrze zarabiający na ryczałcie schodzi do dwudziestu kilku procent, a przy dochodach rzędu miliona złotych rocznie łączna stopa spada do ok. 28%, poniżej poziomu pracownika na płacy minimalnej (P. Chrostek, Analizy i Badania MF 12/2025). Kto może przejść z etatu na działalność, z działalności na ryczałt, z pensji na dywidendę, obniża daninę bez wykonania ani godziny dodatkowej pracy — a dostęp do tańszych umów rośnie wraz z dochodem. Mechanizm i jego skutki dla rynku pracy rozbieramy w tekście Dlaczego pielęgniarka płaci wyższe podatki niż influencer.
Jednolita danina zamyka tę furtkę u źródła: skoro każda forma dochodu rozlicza się według jednej progresywnej skali, zmiana rodzaju umowy przestaje zmieniać stawkę.
Skalę widać w porównaniu z resztą Europy. Polska zbiera w podatkach i składkach ok. 37,3% PKB przy średniej unijnej ok. 40,4% (Eurostat, dane za 2024) — różnica rzędu trzech punktów procentowych PKB, w dzisiejszych pieniądzach około 113 mld zł rocznie. Przepaść otwiera się w podatkach dochodowych: PIT i CIT dają w Polsce 7,8% PKB wobec 13,3% średnio w UE (Eurostat — Tax revenue statistics), niemal o połowę mniej. Praca i codzienne zakupy są u nas obciążone po europejsku; wysokie dochody i kapitał — wyraźnie łagodniej. Co dokładnie kryje się za tą luką i co można by za nią mieć — zdrowie, mieszkania, naukę — rozpisujemy w tekście 113 miliardów rocznie — tyle dzieli Polskę od państwa na poziomie.
Ta różnica nie jest kwotą do „ściągnięcia" jedną ustawą — jest miarą skali, o którą toczy się cały spór o to, kto składa się na państwo.
Najbogatsi oddają fiskusowi proporcjonalnie najmniej. Miliarderzy płacą efektywnie od 0 do 0,5% swojego majątku rocznie (EU Tax Observatory — Global Tax Evasion Report 2024), bo ich dochód pochodzi z kapitału opodatkowanego łagodniej niż praca albo w ogóle nie realizuje się jako dochód podlegający opodatkowaniu. Razem gra tu na dwóch poziomach naraz.
Krajowo — w stanowisku z 2020 roku partia zaproponowała progresywny podatek od wielkich majątków: kwotę wolną 10 mln zł (obejmuje mniej niż 0,1% najbogatszych), skalę od 1% do 8%, wpływy rzędu ~10 mld zł rocznie, krajowy rejestr majątkowy oraz exit tax w wysokości 40% majątku (powyżej 1 mld zł — 60%) przeciw wyprowadzaniu kapitału za granicę (stanowisko Razem, 2020). Unijnie — deklaracja programowa dokłada poparcie dla unijnego podatku od wielkich majątków i od transakcji kapitałowych, bo najbogatszy kapitał jest zbyt ruchliwy, by okiełznać go w pojedynkę. Dlaczego najbogatszy 1% płaci proporcjonalnie ułamek tego, co pracownik, i jak zamyka się drogę ucieczki kapitału, rozpisujemy w tekście Podatek od wielkich majątków — ile realnie płaci najbogatszy 1 procent.
Majątek nieruchomy to osobny front tej samej zasady: podatek antyspekulacyjny od trzeciego i kolejnego mieszkania ma zniechęcić do traktowania mieszkań jak „betonowego złota". Postulat rozwijamy w tekście Podatek od trzeciego mieszkania.
Globalne platformy osiągają w Polsce miliardowe przychody z reklamy i pośrednictwa, a podatek dochodowy rozliczają tam, gdzie mają wygodniejszą siedzibę. Klasyczny CIT tego nie łapie: zysk da się przesunąć do jurysdykcji z niższą stawką, przychód z konkretnego rynku znacznie trudniej. Dlatego Razem wpisał do programu podatek cyfrowy naliczany od przychodów wielkiego techu osiągniętych na terenie Polski. Że problem jest realny, przyznaje dziś także rząd — Ministerstwo Cyfryzacji przedstawiło w 2025 roku założenia ustawy szacujące wpływy rzędu 1,7 mld zł w 2027 roku i ponad 3 mld zł w 2030. Jak działa danina naliczana od miejsca powstania przychodu i dlaczego wyrównuje szanse polskim firmom, rozpisujemy w tekście Podatek cyfrowy — wielki tech zarabia w Polsce, a rozlicza się gdzie indziej.
Uporządkowanie danin ma konkretny cel: usługi publiczne na europejskim poziomie. Publiczne nakłady na zdrowie to dziś ok. 6,3% PKB (OECD, Health at a Glance 2025; porównawczo GUS, 2022–2024); dojście do programowego 8% PKB wymaga rzędu 60 mld zł rocznie więcej. Składka od pensji tej luki nie domknie, bo obciąża głównie pracę i omija kapitał. Domknąć ją potrafi realna progresja, finansująca zdrowie z całego dochodu narodowego wedle zdolności płatniczej — mechanizm rozpisujemy w tekście Jak progresja podatkowa może sfinansować ochronę zdrowia. Ta sama logika stoi za nakładami na mieszkania i naukę: ciężar tam, gdzie są realne nadwyżki, korzyść dla wszystkich.
Pełny pakiet postulatów podatkowych z rozdziału „Gospodarka dla ludzi" (uzupełniony o krajowy podatek majątkowy ze stanowiska z 2020 roku):
Miliarderzy płacą efektywnie 0–0,5% swojego majątku rocznie — udział nieporównywalnie niższy niż ten, który od swojej pensji oddaje pracownik. Razem proponuje krajowy, progresywny podatek od wielkich majątków i popiera jego wprowadzenie także na poziomie unijnym.
Globalne platformy cyfrowe osiągają w Polsce miliardowe przychody, a podatek dochodowy płacą tam, gdzie im wygodniej. Razem chce podatku cyfrowego od przychodów uzyskanych na terenie Polski.
