Inwestycje strategiczne | Razem dla polskiej gospodarki

Cyfrowa suwerenność: publiczna infrastruktura danych i koniec uzależnienia od korporacji

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Dane polskich obywateli — z urzędów, szpitali, służb — coraz częściej leżą na serwerach, których właściciel siedzi w Kalifornii i podlega amerykańskiemu prawu. Na pierwszy rzut oka to kwestia czysto techniczna, wybór dostawcy jak każdy inny, tymczasem rozstrzyga o suwerenności: właściciel infrastruktury przechwytuje i pieniądze płynące za jej wynajem, i kontrolę nad tym, co się na niej dzieje. Razem chce to odwrócić i zbudować własne zaplecze. W programie zapisano inwestycję w cyfrową suwerenność: zbudujemy publiczną infrastrukturę przetwarzania danych i oprzemy instytucje państwowe o rozwiązania oparte na wolnym oprogramowaniu (deklaracja programowa, „Polska z atomu, krzemu i stali", pkt 11).

Polska chmura w większości należy do trzech korporacji

Krajowego w niej niewiele. Na europejskim rynku usług chmurowych Amazon, Microsoft i Google kontrolują razem 70%, a wszyscy dostawcy europejscy trzymają się od lat na poziomie około 15% (Synergy Research Group, I poł. 2025). To nie jest peryferyjny fragment gospodarki: przetwarzanie danych, sztuczna inteligencja i moc obliczeniowa stały się infrastrukturą równie podstawową jak prąd czy drogi, a polskie firmy sięgają po nią chętniej niż unijna średnia — z chmury korzysta u nas 56% przedsiębiorstw wobec 45% w całej Unii (Eurostat, dane za 2023).

Dane. Amazon, Microsoft i Google odpowiadają za 70% europejskiego rynku chmury; udział dostawców europejskich to ok. 15% (Synergy Research Group, dane za I poł. 2025). Z usług chmurowych korzysta 56% przedsiębiorstw w Polsce wobec 45% średnio w UE (Eurostat, 2023). Im większa zależność, tym większy strumień pieniędzy i danych płynący do kilku globalnych graczy.

Im więcej tej infrastruktury jest cudzej, tym więcej publicznego i prywatnego pieniądza co miesiąc wypływa za granicę w abonamentach — i tym trudniej się z tej zależności wyplątać, bo migracja z jednej wielkiej chmury do drugiej też odbywa się na ich warunkach.

Nie tylko technika: kto zarabia i kto kontroluje

W grze jest to, kto na tym zarabia i kto to kontroluje. Razem stawia sprawę wprost:

Centra danych, sztuczna inteligencja, przetwarzanie w chmurze — kolejne rządy podpisują umowy z Microsoftem, Google, Amazonem. Bo tak jest najłatwiej. Zamiast budować własną siłę — budujemy naszymi pieniędzmi ich potęgę. Nasze dane są coraz częściej przetwarzane przez nich. Ktoś inny niż my to kontroluje, ktoś inny na tym zarabia.— Adrian Zandberg, konwencja Turbo Polska (29.11.2025), media.partiarazem.pl

Ta zależność kosztuje na trzech poziomach naraz. Traci na tym gospodarka, bo pieniądz, który mógłby zostać w kraju i finansować krajowe serwerownie oraz miejsca pracy, wypływa do central; traci bezpieczeństwo, bo o dostępności kluczowych usług w urzędach i o losie danych obywateli decyduje podmiot spoza polskiej i unijnej jurysdykcji; traci wreszcie rozwój, bo kraj wynajmujący cudzą moc obliczeniową nie buduje własnych kompetencji w technologii, która napędza dziś resztę gospodarki, od przemysłu po naukę.

Co Razem chce zbudować

Chodzi o własne zaplecze i własny standard. Konkretem jest program Polskich Centrów Danych — publicznych serwerowni, które mają dać samorządom, instytutom badawczym i publicznym instytucjom tani dostęp do mocy obliczeniowej i uniezależnić kraj od globalnych platform (biuro prasowe Razem, 29.11.2025). Że Polska ma do tego kompetencje, widać po działających usługach cyfrowego państwa — e-recepcie czy aplikacji mObywatel, z których korzystają miliony.

Drugi filar to oprogramowanie. Instytucje państwa mają się opierać na wolnym oprogramowaniu, a program dokłada do tego zasadę otwartości: „oprogramowanie wytworzone za środki publiczne będzie co do zasady dostępne wraz z kodem źródłowym" (deklaracja programowa, pkt 11). To oznacza koniec płacenia wielokrotnie za to samo i uniezależnienie od zamkniętych licencji jednego dostawcy. Cyfrowa suwerenność spina się przy tym z resztą planu przemysłowego — z programem kompetencji w produkcji półprzewodników (deklaracja programowa, pkt 3) — i z funduszem koordynującym strategiczne inwestycje, bo budowa centrów danych to dokładnie ten rodzaj przedsięwzięcia, które przekracza rachunek pojedynczej firmy — zwrot jest zbyt wolny i zbyt niepewny dla komercyjnego inwestora.

Co proponuje Razem

Publiczna infrastruktura przetwarzania danych — program Polskich Centrów Danych dający tani dostęp do mocy obliczeniowej instytucjom publicznym, samorządom i nauce.
Instytucje państwa oparte o wolne oprogramowanie zamiast uzależnienia od zamkniętych licencji.
Zasada otwartości — oprogramowanie wytworzone za środki publiczne co do zasady dostępne wraz z kodem źródłowym.
Uniezależnienie od globalnych platform — koniec wyprowadzania pieniędzy i kontroli nad danymi obywateli poza polską jurysdykcję.
Powiązanie z kompetencjami przemysłowymi — m.in. produkcją półprzewodników jako dziedziną strategiczną.

Źródła i dalsza lektura

Fundusze zalążkowe: publiczne pieniądze na innowacje w zamian za udział w zysku

Thu, 16 Jul 2026 09:00:00 +0200

Państwo od lat wspiera innowacje w najprostszy możliwy sposób: rozdaje pieniądze. Dotacja idzie do firmy, firma ją wydaje, i na tym relacja się kończy — niezależnie od tego, czy przedsięwzięcie wypaliło, czy zniknęło razem z pieniędzmi. Razem chce tę logikę odwrócić tak, by publiczny grosz działał jak inwestycja z oczekiwanym zwrotem, zamiast jak bezzwrotny prezent. W programie zapisano koniec „rozdawnictwa publicznych pieniędzy dla wielkiego biznesu i najbogatszych" i zastąpienie go państwowymi i samorządowymi funduszami zalążkowymi, inwestującymi w przedsięwzięcia w zamian za udziały w przyszłych zyskach (deklaracja programowa, „Gospodarka dla ludzi", pkt 7).

Trzy wady dzisiejszych dotacji

Z dzisiejszymi dotacjami są trzy problemy naraz. Po pierwsze, są bezzwrotne — jeśli dofinansowana firma odniesie sukces, zysk zostaje w prywatnej kieszeni, a publiczny wkład nie wraca. Po drugie, trafiają do wąskiej grupy. Już w 2015 roku Razem zwracało uwagę, że dotacje na innowacje idą „przede wszystkim do firm sektora budowlanego oraz ciężkiego, kapitałochłonnego przemysłu", z czego „korzysta stała i niewielka grupa przedsiębiorców" (stanowisko „Nie dla prywatyzacji"). Po trzecie, premiują papierologię zamiast realnych szans: „rozdawnictwo dotacji prowadzi do niedoszacowania ryzyka, a przez to do wydawania publicznych pieniędzy na projekty o małej szansie powodzenia".

O skali tego ryzyka mówią same dane: pierwszego roku działalności nie przetrwa w Polsce około czterech na dziesięć nowo powstałych firm — z przedsiębiorstw założonych w 2023 roku po roku aktywnych pozostało 59,2% (GUS, „Przedsiębiorstwa niefinansowe powstałe w 2023 roku"). Dotacja rozdana bez oceny szans po prostu część tych pieniędzy spisuje na straty — bez żadnego udziału w tych przypadkach, które się udały.

Mechanizm funduszy zalążkowych: inwestycja zamiast dotacji

Zamiast dawać, państwo inwestuje — i bierze na siebie część ryzyka, które dla pojedynczego przedsiębiorcy bywa zbyt duże. Razem tłumaczyło ten mechanizm już dekadę temu:

Ciężar szacowania ryzyka zostanie częściowo przeniesiony na państwowy fundusz inwestycyjny. Fundusz będzie więc dotować te firmy, które mają szansę przetrwać okres startowy i przynieść zyski, a nie te, które perfekcyjnie spełniają wymogi formalne. Sukces dotowanych przedsiębiorstw stanie się udziałem całego społeczeństwa.— Partia Razem — stanowisko „Nie dla prywatyzacji” (2015), partiarazem.pl

Różnica jest zasadnicza. Kiedy państwo obejmuje udział, jego los jest związany z powodzeniem firmy — więc ma interes w tym, żeby wybierać projekty rokujące, a nie te z najładniejszym wnioskiem. A gdy przedsięwzięcie wypali, „zyski z przedsiębiorstw pozwolą na zwiększanie inwestycji w innowacyjne projekty w kolejnych latach" (stanowisko „Nie dla prywatyzacji"). Kapitał w takim układzie nie znika po jednej wypłacie, lecz krąży — raz zainwestowany wraca z zyskiem i finansuje następne przedsięwzięcie. To ta sama logika, która na większą skalę stoi za funduszem koordynującym kluczowe inwestycje: państwo działające jak cierpliwy inwestor z długą perspektywą, dla którego wypłata jest początkiem relacji z firmą, a nie jej końcem. Razem chce ją wesprzeć siecią wyspecjalizowanych funduszy, które „inwestowałyby w nowoczesne technologie w zamian za udział w zyskach" (stanowisko ws. wizji rozwoju, 2018). Udział publicznego funduszu ma przy okazji zapobiec temu, co dziś typowe: sprzedaży obiecujących startupów za granicę, zanim urosną.

Publiczna złotówka, ale pod warunkiem

Inwestowanie zamiast rozdawania to jedna zmiana; druga to warunki. Program wiąże każdą pomoc publiczną z wymaganiem, że jej beneficjent przestrzega praw pracowniczych i zapewnia dobre warunki zatrudnienia (deklaracja programowa, pkt 7). Publiczne pieniądze nie mają finansować wyzysku — rozwijamy to w tekście o warunkowości pomocy publicznej.

Fundusze zalążkowe idą też w parze z priorytetem dla spółdzielczości — Razem chce przenieść środki „z dotacji służących tworzeniu nieefektywnych mikrofirm na pomoc w organizowaniu spółdzielni" (deklaracja programowa, pkt 8). Sens jest spójny: zamiast mnożyć jednoosobowe działalności bez szans na przetrwanie, wspierać formy, które budują trwały majątek i dzielą się nim szerzej.

Co proponuje Razem

Państwowe i samorządowe fundusze zalążkowe inwestujące w przedsięwzięcia w zamian za udział w przyszłych zyskach, zamiast bezzwrotnych dotacji.
Przeniesienie ciężaru ryzyka na fundusz publiczny — wybór projektów rokujących, nie tych z najlepszym wnioskiem.
Zyski wracające do funduszu i finansujące kolejne inwestycje; koniec wyprzedaży obiecujących startupów za granicę.
Warunek praw pracowniczych przy każdej pomocy publicznej.
Priorytet dla spółdzielczości zamiast dotacji na nieefektywne mikrofirmy.

Źródła i dalsza lektura

Co zamawia państwo, to napędza przemysł. Zamówienia publiczne jako dźwignia rozwoju

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

Państwo jest największym klientem na rynku. Kupuje prąd, tabor kolejowy, sprzęt medyczny, wyposażenie wojska, systemy informatyczne — i płaci za to z publicznej kieszeni ogromne pieniądze. Pytanie, które zwykle w ogóle nie pada, brzmi: czy te zamówienia mają tylko zaspokoić bieżącą potrzebę, czy mogą przy okazji zbudować coś trwałego — krajowy przemysł, który następnym razem dostarczy to sam. Razem stawia je wprost i odpowiada: siłę zakupową państwa trzeba świadomie skierować na rozwój. To jeden z pierwszych konkretów planu Turbo Polska (biuro prasowe Razem, 29.11.2025).

Skala zakupów państwa: prawie 280 mld zł rocznie

Widać ją dopiero w liczbach. Wartość zamówień udzielonych w 2023 roku na podstawie prawa zamówień publicznych sięgnęła 279,8 mld zł, co odpowiada ok. 8,2% PKB (Urząd Zamówień Publicznych, sprawozdanie za 2023 r.). A to i tak wąskie ujęcie — cały rynek zamówień, razem z wydatkami spoza reżimu Pzp, urósł do blisko 580 mld zł. Mowa o strumieniu pieniędzy, który co roku przepływa przez decyzje urzędników i zarządów państwowych spółek — na tyle wielkim, że sam jego kierunek potrafi przeważyć o tym, czyj przemysł się rozwija.

Dane. W 2023 roku udzielono w Polsce zamówień publicznych (w reżimie Pzp) o wartości 279,8 mld zł — ok. 8,2% PKB, w ramach ok. 157,5 tys. umów. Cały rynek zamówień, wliczając wydatki wyłączone spod Pzp, wyniósł ok. 579,7 mld zł (UZP, sprawozdanie za 2023 r.).

Dziś ten strumień w dużej części wypływa za granicę: zamawia się gotowe produkty tam, gdzie są najtańsze albo najłatwiej dostępne, bez pytania, czy dałoby się je wytworzyć w kraju. Każda taka decyzja przesądza więc również o tym, czyj przemysł — krajowy czy zagraniczny — na niej urośnie.

Zamówienia budują przemysł przez pewność popytu

Fabryka nie powstanie pod obietnicę, że „może ktoś kupi", ale powstanie, jeśli największy odbiorca w kraju zadeklaruje, że będzie kupował — przez lata, w przewidywalnych ilościach. Razem opisuje ten mechanizm konkretnie:

Zbudujmy w Polsce znaczącego producenta robotów. Przemysłowych, ale też, może przede wszystkim, usługowych. Mamy narzędzia, żeby taki projekt przeprowadzić. To planowe zamówienia publiczne. Jeśli połączymy siły naszych państwowych spółek w energetyce, w transporcie, to co zamawia nasze państwo w zdrowiu, w armii - zmienimy polską gospodarkę.— Adrian Zandberg, konwencja Turbo Polska (29.11.2025), media.partiarazem.pl

Kluczowe jest słowo „połączymy". Dziś każda spółka Skarbu Państwa zamawia osobno, więc żadne pojedyncze zamówienie nie jest dość duże, by uzasadnić budowę krajowej produkcji. Zgranie zakupów energetyki, kolei, szpitali i wojska w jeden przewidywalny popyt zmienia rachunek: nagle opłaca się wytwarzać roboty, tabor czy sprzęt medyczny na miejscu. Do koordynacji takiego popytu potrzebny jest wspólny ośrodek — ten sam państwowy fundusz koordynujący inwestycje, który spina rozproszone dziś decyzje w jeden plan.

Ten sam mechanizm program stosuje wprost do kolei: przy rozbudowie sieci transportowej Razem chce postawić „na rozwój polskich technologii" (deklaracja programowa, pkt 6), zamiast raz po raz kupować gotowe składy za granicą. Wielka budowa energetyczna działa dokładnie tak samo — zamówienia na stal, kable i automatykę tworzą własny rynek dla krajowych dostawców, co rozkładamy w tekście o tym, jak inwestycje energetyczne napędzają gospodarkę.

Protekcjonizm a polityka przemysłowa: gdzie różnica

To rozróżnienie warte postawienia. Protekcjonizm chroni nieefektywne firmy przed konkurencją i każe za to płacić konsumentom. Polityka przemysłowa przez zamówienia publiczne robi coś innego: używa popytu, który i tak istnieje, żeby zbudować kompetencje, których w kraju nie ma — w sektorach uznanych za strategiczne, jak produkcja maszyn, półprzewodników czy energetyka jądrowa (deklaracja programowa, pkt 3). Rzecz nie w tym, by płacić drożej u „swoich": chodzi o to, żeby z każdej wydanej złotówki zostawało w kraju coś więcej niż sam produkt — technologia, miejsca pracy i zaplecze, które przy kolejnym zamówieniu obniży cenę.

Warunkiem, żeby te pieniądze nie trafiały do „swoich" firm z klucza politycznego, jest jawność i profesjonalne zarządzanie majątkiem publicznym — ten sam standard, o którym piszemy w tekście o nadzorze właścicielskim. Publiczny grosz kierowany na rozwój musi być wydawany przejrzyście, inaczej dźwignia przemysłu zamienia się w rentę dla wybranych firm.

Co proponuje Razem

Planowe zamówienia publiczne jako narzędzie polityki przemysłowej — świadome kierowanie siły zakupowej państwa na budowę krajowych kompetencji.
Połączenie zakupów państwowych spółek w energetyce, transporcie, zdrowiu i obronności w jeden przewidywalny popyt.
Krajowy producent robotów przemysłowych i usługowych, ciągnięty popytem publicznym.
Polskie technologie w kolei i transporcie zamiast kupowania gotowych rozwiązań za granicą.
Jawność i profesjonalne zarządzanie zamówieniami, żeby dźwignia przemysłu nie stała się kasą dla „swoich".

Źródła i dalsza lektura

Koniec montowni Europy. Reindustrializacja zamiast konkurowania najniższą płacą

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Polska produkuje dużo — hale fabryczne są zajęte, przemysł ma się dobrze, a eksport rośnie z roku na rok. A jednak z tej krzątaniny zostaje w kraju mniej, niż powinno, bo znaczna jej część to montaż cudzych projektów z cudzych podzespołów, za płacę niższą niż na Zachodzie. To model, który Razem nazywa wprost montownią: gospodarka konkurująca najniższym kosztem pracy zamiast technologią. Wyjście z niego — przez reindustrializację i budowę własnych kompetencji przemysłowych — jest jednym z filarów programu „Polska z atomu, krzemu i stali" (deklaracja programowa).

Silny przemysł, który wciąż jest na dorobku

Na tym właśnie polega pułapka montowni: można mieć rozbudowany przemysł i wciąż zostawać w tyle. Przetwórstwo przemysłowe odpowiada w Polsce za 18,1% wartości dodanej brutto, wyraźnie powyżej unijnej średniej 15,9% (dane Eurostat, zestawienie Statistisches Bundesamt, 2024) — pod tym względem jesteśmy krajem przemysłowym z krwi i kości. Problem zaczyna się przy pytaniu, co to za przemysł. Pod względem innowacyjności Polska należy do grupy „wschodzących innowatorów" (emerging innovators) — z wynikiem poniżej 70% średniej unijnej, w jednym worku z Rumunią, Bułgarią i Słowacją, daleko za liderami (European Innovation Scoreboard 2024, Komisja Europejska).

To nie jest nowa diagnoza. Już w 2015 roku Razem zauważało, że mimo „wieloletnich, miliardowych dotacji na rzecz wspierania innowacji polskie przedsiębiorstwa nadal konkurują głównie ceną", a pod względem liczby innowacyjnych firm wyprzedzamy w Europie właściwie tylko Rumunię (stanowisko „Nie dla prywatyzacji"). Narzędziem, które miało to zmienić, były specjalne strefy ekonomiczne — a te, w ocenie partii, „okazały się strefami wyzysku" i nie wyprowadziły kraju „poza etap montowni Zachodu" (stanowisko ws. wizji rozwoju, 2018). Ulga podatkowa dla zagranicznego koncernu potrafi kupić miejsca pracy, ale technologia — to, co realnie zostawałoby w kraju i podnosiło jego pozycję — z reguły pozostaje własnością centrali.

Wyjście z pułapki: świadoma polityka przemysłowa

Wyjściem jest świadoma polityka przemysłowa, która buduje kompetencje tam, gdzie decyduje się przyszłość. Program wskazuje trzy takie kierunki wprost: budowę kompetencji w energetyce jądrowej, produkcji półprzewodników i produkcji maszyn (deklaracja programowa, pkt 3). Wybór tych trzech kierunków nie jest przypadkowy: to sektory, w których raz zdobyta wiedza i zaplecze produkcyjne dają przewagę na dekady, a ich brak skazuje kraj na kupowanie gotowców za granicą.

Reindustrializacja w wydaniu Razem oznacza aktywne państwo jako inwestora, nie tylko dawcę ulg. Znaczna część nowych miejsc pracy ma powstawać „w nowym państwowym przemyśle", a całość ma się opierać na gospodarce „opartej na wiedzy, do której kluczem są badania i rozwój" (stanowisko ws. kierunków rozwoju polskiej energetyki, 2023). Bez nakładów na naukę ten skok się nie uda — dlatego reindustrializacja spina się z postulatem podniesienia finansowania badań, który rozkłada na czynniki siostrzany serwis w tekście o roli państwa w napędzaniu innowacji. Konkretnym narzędziem popytowym są tu planowe zamówienia publiczne, a energetycznym fundamentem — tania energia dla przemysłu.

Ludzie z wygaszanych zakładów: gwarancja pracy w regionie

Tu jest sedno różnicy między transformacją sprawiedliwą a taką, która zostawia całe regiony na lodzie. W programie gwarancja pada wprost w kontekście odchodzenia od paliw kopalnych: pracownikom wygaszanych przedsiębiorstw — górnictwa i energetyki konwencjonalnej — państwo zapewnia „dobrze opłacaną pracę w tym samym regionie", w myśl zasady „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle" (deklaracja programowa, pkt 2). Zobowiązanie jest przy tym konkretne, a nie abstrakcyjne: górnik czy energetyk z zamykanego zakładu ma znaleźć inną, dobrze płatną pracę w tym samym regionie, bez zasiłku i bez konieczności przeprowadzki za nowym zatrudnieniem.

Reindustrializacja ma więc „ożywić obecnie zaniedbane przez państwo miejscowości", które ucierpiały na transformacji lat dziewięćdziesiątych (stanowisko ws. wizji rozwoju, 2018). Przemysł, który konkuruje jakością i technologią, potrzebuje pracowników o wysokich kwalifikacjach — a takie miejsca pracy są lepiej płatne i stabilniejsze niż montaż na akord. To domyka rachunek: wyższe płace wracają do gospodarki jako popyt, o czym piszemy w tekście o tym, dlaczego wyższe płace napędzają gospodarkę.

Co proponuje Razem

Wyjście z modelu montowni — gospodarka konkurująca jakością i technologią, nie najniższą płacą.
Program budowy kompetencji w dziedzinach strategicznych — energetyce jądrowej, produkcji półprzewodników i produkcji maszyn.
Nowy państwowy przemysł jako część reindustrializacji, oparty na badaniach i rozwoju.
Gwarancja „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle" i dobrze opłacana praca w tym samym regionie dla pracowników wygaszanych zakładów.
Ożywienie zaniedbanych regionów przez inwestycje przemysłowe i infrastrukturalne.

Źródła i dalsza lektura

Konstytucyjny próg 60% długu. Dlaczego Razem chce znieść limit, który blokuje inwestycje

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

W polskiej Konstytucji jest liczba, która przesądza o tym, ile kraj może zainwestować w swoją przyszłość: dług publiczny nie może przekroczyć trzech piątych rocznego PKB. Brzmi jak rozsądny bezpiecznik przed rozrzutnością, a działa jak sufit zawieszony nisko nad głową państwa, które chciałoby zbudować elektrownię jądrową albo sieć kolei dużych prędkości. Razem chce ten sufit usunąć — w programie zapisano wprost zniesienie „zapisanego w Konstytucji uznaniowego limitu 60% długu publicznego w relacji do PKB, który ogranicza możliwości rozwojowe państwa" (deklaracja programowa, „Polska z atomu, krzemu i stali", pkt 4).

Zakaz wpisany do Konstytucji: art. 216 ust. 5

Chodzi o artykuł 216 ustęp 5, jeden z niewielu przepisów, które wpisują konkretną regułę ekonomiczną do ustawy zasadniczej:

Nie wolno zaciągać pożyczek lub udzielać gwarancji i poręczeń finansowych, w następstwie których państwowy dług publiczny przekroczy 3/5 wartości rocznego produktu krajowego brutto.— Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 216 ust. 5, eli.gov.pl

Próg 60% nie wziął się z polskiej specyfiki — to wartość referencyjna z kryteriów z Maastricht, obok dopuszczalnego deficytu 3% PKB (Parlament Europejski — ramy polityki fiskalnej UE). Różnica jest jednak zasadnicza: w Unii 60% to punkt odniesienia, po przekroczeniu którego uruchamia się procedura dostosowawcza rozłożona na lata. W polskiej Konstytucji to twardy zakaz — po jego przekroczeniu państwu nie wolno zaciągnąć ani złotówki więcej, niezależnie od tego, na co.

Sztywny próg nie odróżnia długu inwestycyjnego od przejadanego

I to jest sedno problemu. Reguła nie widzi różnicy między długiem, który się przejada, a długiem, który buduje. Pożyczka zaciągnięta na bieżące wydatki znika bez śladu w kolejnym roku budżetowym, podczas gdy ta na elektrownię, port albo linię kolejową zostawia po sobie majątek, który pracuje przez dekady i sam spłaca zaciągnięte zobowiązanie — przez tańszą energię, niższe koszty transportu, wyższe wpływy podatkowe z ożywionej gospodarki. Reguła, która obie traktuje tak samo, karze państwo za inwestowanie równie mocno jak za rozrzutność.

Ekonomia zna ten mechanizm dobrze. Badanie Abiada, Furceriego i Topalovej na danych z gospodarek rozwiniętych pokazuje, że zwiększenie publicznych inwestycji podnosi produkt krajowy zarówno w krótkim, jak i w długim okresie, przyciąga inwestycje prywatne i obniża bezrobocie — a w okresach niedostatecznego popytu i przy niskich kosztach finansowania potrafi wręcz obniżyć relację długu do PKB, bo gospodarka rośnie szybciej niż zobowiązania (Abiad, Furceri, Topalova, Journal of Macroeconomics, 2016). Warunkiem jest sensowny dobór projektów — i o to właśnie ma dbać państwowy fundusz koordynujący inwestycje, a nie mechaniczny limit w Konstytucji.

Polskę stać na to bez nadmiernego ryzyka

Dług Polski jest dziś wyraźnie poniżej progu, przy którym w ogóle toczy się ta rozmowa. Na koniec 2024 roku zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniosło 55,3% PKB (GUS, wstępna informacja o relacji długu do PKB w 2024 r.). Dla porównania średnia w strefie euro sięgnęła 87,4% PKB, a w całej Unii 81,0% (Eurostat, koniec IV kw. 2024).

Dane. Zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych Polski: 55,3% PKB (koniec 2024, GUS) — to miara unijna (ESA/EDP). Konstytucyjny próg z art. 216 dotyczy węższej kategorii „państwowego długu publicznego" (metodologia krajowa, zwykle o kilka punktów niższej), ale w obu ujęciach Polska pozostaje wyraźnie poniżej 60%. Średnia strefy euro: 87,4% PKB; średnia UE: 81,0% PKB (Eurostat, IV kw. 2024). Kraje, które najwięcej zainwestowały w powojenną odbudowę i infrastrukturę — jak Francja czy Niemcy w części okresów — prowadziły politykę rozwojową przy długu wyższym niż polski, nie tracąc wiarygodności finansowej.

Nie znaczy to przyzwolenia na zadłużanie się bez opamiętania. Program znosi sam konstytucyjny próg — nie przesądzając w tym zapisie o pozostałych, ustawowych regułach fiskalnych; przedstawione wyżej rozróżnienie długu inwestycyjnego od konsumpcyjnego to argument ekonomiczny za tą zmianą, a nie literalny zapis programu. Roztropność w wydawaniu publicznego grosza ma pilnować nie liczba wpisana do ustawy zasadniczej, lecz jakość samych projektów i jawna kontrola nad nimi — w tym parlamentarny nadzór nad wielkimi inwestycjami, o którym mowa w tekście o funduszu koordynującym. Kierunek jest ten sam, co w postulacie z rozdziału o Europie: dążenie do renegocjacji unijnych reguł tak, by „ułatwić finansowanie inwestycji publicznych" (deklaracja programowa, „Silna Polska w sprawiedliwej Europie").

Co proponuje Razem

Zniesienie konstytucyjnego limitu 60% długu w relacji do PKB (art. 216 ust. 5) jako bariery ograniczającej możliwości rozwojowe państwa.
Rozróżnienie długu inwestycyjnego od konsumpcyjnego — swoboda finansowania inwestycji, które budują majątek pracujący przez dekady.
Kontrola przez jakość projektów i jawność, a nie przez sztywny próg — w tym parlamentarny nadzór nad wielkimi inwestycjami.
Renegocjacja unijnych reguł fiskalnych tak, by ułatwiały finansowanie inwestycji publicznych.

Źródła i dalsza lektura

Jeden państwowy fundusz zamiast rozproszonych spółek. Jak sterować strategicznymi inwestycjami

Fri, 10 Jul 2026 09:00:00 +0200

Kiedy trzeba zbudować elektrownię jądrową pracującą przez sześćdziesiąt lat, sieć kolei dużych prędkości albo port głębokowodny, prywatny inwestor liczy zwrot i odpuszcza — bo zwrot przychodzi za dwadzieścia lat, a nie za dwa. To luka, której rynek sam nie domknie, i to właśnie w nią celuje program gospodarczy Razem. Sercem planu jest jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje w tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury i rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych technologii (deklaracja programowa, „Polska z atomu, krzemu i stali", pkt 5). Nie ma to być kolejna spółka do politycznego rozdania, tylko oś długoterminowego planu rozwoju gospodarczego — instytucja powołana do tego, by planować w perspektywie dekad, ponad czteroletnim rytmem kolejnych kadencji.

Prywatny kapitał nie zbuduje tego, czego kraj potrzebuje

Prywatny kapitał działa w zupełnie innym horyzoncie czasowym. Razem tłumaczyło to już w 2018 roku: prywatne fundusze wybiegają w przyszłość zwykle nie dalej niż pięć lat, a państwo, dzięki długiej perspektywie, „może realnie wytwarzać innowacje, a nie tylko przedstawiać ten sam produkt w nowym opakowaniu" (stanowisko ws. wizji rozwoju). Historia to potwierdza — od internetu po energetykę jądrową najbardziej przełomowe technologie powstawały tam, gdzie państwo brało na siebie ryzyko, którego żaden pojedynczy inwestor nie chciał udźwignąć.

Polska w dodatku inwestuje mało. Stopa inwestycji — nakłady brutto na środki trwałe w relacji do PKB, łącznie prywatne i publiczne — wyniosła u nas 17,4% w 2024 roku (GUS — PKB w 2024 r., szacunek wstępny), podczas gdy średnia w całej Unii sięgnęła 21,2% (Eurostat) — Polska jest w tym zestawieniu w ogonie UE. Kraj, który chce gonić Zachód, odkłada na przyszłość mniej niż ci, których dogania. Część tej luki to inwestycje, których prywatny kapitał nie podejmie, bo z jego punktu widzenia się nie opłacają, a krajowi tak — i to właśnie tę część ma wypełnić aktywne państwo, którego udział w gospodarce Razem uznawało za „skandalicznie niski" (stanowisko ws. wizji rozwoju, 2018).

Dane. Stopa inwestycji w Polsce (nakłady brutto na środki trwałe w relacji do PKB) wyniosła 17,4% w 2024 roku (GUS — PKB w 2024 r., szacunek wstępny), przy średniej unijnej 21,2% (Eurostat — National accounts and GDP). To miara nakładów całej gospodarki — prywatnych i publicznych łącznie — a Polska plasuje się w niej w ogonie Unii.

Jeden fundusz zamiast kilkunastu spółek

Dziś decyzje o strategicznych inwestycjach są rozproszone między kilkanaście spółek Skarbu Państwa, z których każda ma własny zarząd, własny interes i własny horyzont wyznaczony kadencją. Efektem jest brak wspólnego planu: energetyka inwestuje osobno, kolej osobno, przemysł zbrojeniowy osobno, a nikt nie pyta, czy dałoby się te zamówienia zgrać tak, żeby zbudowały krajowe kompetencje. Fundusz koordynujący ma to spiąć w jeden „długoterminowy i ambitny plan rozwoju gospodarczego Polski" (deklaracja programowa).

Postulujemy utworzenie, w oparciu o Fundusz Rezerwy Demograficznej, funduszu aktywnie inwestującego w gospodarkę. Wspierany byłby on przez szereg bardziej specjalistycznych funduszy zalążkowych, które inwestowałyby w nowoczesne technologie w zamian za udział w zyskach.— Partia Razem — stanowisko ws. wizji rozwoju (2018), partiarazem.pl

Model finansowy różni się od dotacji jedną rzeczą: zwrotem. Fundusz nie rozdaje pieniędzy, lecz inwestuje — a zyski z udanych przedsięwzięć wracają do niego i finansują kolejne, zamiast rozpływać się w prywatnych kieszeniach. To ta sama zasada, która stoi za państwowymi funduszami zalążkowymi, tylko przełożona na skalę wielkich inwestycji infrastrukturalnych. Docelowo chodzi o odwrócenie proporcji, w której — jak pisało Razem — „udział sektora państwowego w PKB jest skandalicznie niski w porównaniu do innych krajów Unii Europejskiej"; partia domaga się „równego, sprawiedliwego podziału »50/50«", możliwego tylko przy czynnym udziale państwa w gospodarce (stanowisko ws. wizji rozwoju).

Najlepiej rozpracowanym fragmentem tego pomysłu jest energetyka: to tam koncentruje się największy strumień nadchodzących inwestycji i tam fundusz koordynujący ma najwięcej do zrobienia. Jak miałby wyglądać w wydaniu energetycznym — od źródeł kapitału po koniec dogmatu 60 procent — rozkłada na czynniki siostrzany serwis w tekście o państwowym funduszu inwestycji energetycznych.

Źródła kapitału i zabezpieczenia przed politycznym roztrwonieniem

Pierwsza obawa przy słowie „fundusz państwowy" brzmi: to będzie kolejna kasa dla „swoich". Razem odpowiada na to dwoma zabezpieczeniami. Pierwsze to sposób obsadzania ludzi — stanowiska w spółkach Skarbu Państwa mają być obsadzane „w drodze transparentnego konkursu", a nie partyjnego rozdania (stanowisko ws. wizji rozwoju). To ten sam kierunek, co profesjonalny nadzór właścicielski zamiast rad nadzorczych z klucza politycznego.

Drugie zabezpieczenie to wyjęcie wielkich inwestycji spod logiki jednej kadencji. Wzorem jest tu pomysł Funduszu Atomowego, zarządzanego przez rząd, ale nadzorowanego przez Sejm większością dwóch trzecich głosów — tak, żeby „oprzeć się pokusie wydania środków w inny sposób niż na długoterminowe inwestycje" (biuro prasowe Razem, 06.03.2026). Kapitał na atom w tej samej propozycji pochodzi ze środków Narodowego Banku Polskiego oraz obligacji atomowych, które pozwalają obywatelom chronić oszczędności przed inflacją, a państwu — zebrać pieniądze na inwestycję; europejskie środki z programu SAFE ta sama propozycja kieruje na zbrojenia. Osobnym źródłem jest sam dług, dziś sztucznie ograniczony, o czym piszemy w tekście o konstytucyjnym limicie 60 procent.

Cały ten mechanizm służy jednemu: żeby inwestycja, od której zależy przyszłość kraju, doszła do skutku mimo czteroletniego rytmu wyborów — tym pilniej, że samo Razem przyznaje, iż „jesteśmy straszliwie opóźnieni", więc czasu na kolejne falstarty nie ma.

Co proponuje Razem

Jeden państwowy fundusz koordynujący kluczowe inwestycje w nowy przemysł, infrastrukturę oraz rozwój i wdrażanie innowacyjnych technologii — oś długoterminowego planu rozwoju gospodarczego.
Fundusz oparty o długą perspektywę — inwestujący w projekty o zbyt odległym zwrocie dla komercyjnego inwestora, z zyskami wracającymi do funduszu i finansującymi kolejne projekty.
Cel „50/50" (postulat z wizji rozwoju z 2018 r.) — odbudowa udziału sektora publicznego w gospodarce przez czynny udział państwa jako inwestora.
Transparentne konkursy na stanowiska w spółkach Skarbu Państwa zamiast partyjnego rozdania.
Inwestycje wyjęte poza spór kadencyjny — wzorem Funduszu Atomowego (mechanizmu zaproponowanego konkretnie dla inwestycji w energetykę jądrową) pod nadzorem Sejmu większością 2/3, finansowanego ze środków NBP i obligacji atomowych (europejskie środki z programu SAFE ta sama propozycja przeznacza na zbrojenia).