Polska trzy dekady rosła jako podwykonawca zachodnich koncernów: tania siła robocza, montaż gotowych projektów, zysk wyprowadzany do central. Ten model się wyczerpał, a kraju nie stać już na to, żeby czekać, aż rynek sam zbuduje elektrownię jądrową, fabrykę półprzewodników czy publiczną chmurę obliczeniową — bo nie zbuduje: zwrot z takiej inwestycji liczy się w dekadach, a komercyjny kapitał potrzebuje go w ciągu kilku lat. Program gospodarczy Razem odpowiada na to jednym pomysłem przewodnim: silne państwo, które suwerennie planuje swoją przyszłość i kieruje kapitał tam, gdzie prywatny rynek go nie skieruje — do inwestycji przesądzających o przyszłości kraju, których zwrot jest zbyt odległy, by skusić inwestora liczącego na szybki zysk (deklaracja programowa, „Polska z atomu, krzemu i stali"). Ten hub zbiera wszystkie postulaty inwestycyjne programu — od funduszu koordynującego kluczowe inwestycje, przez reindustrializację i zamówienia publiczne, po cyfrową suwerenność — i rozpisuje je na osobne teksty z liczbami i źródłami.
Brakuje kapitału puszczonego w ruch tam, gdzie prywatny inwestor nie pójdzie. Diagnoza Razem jest twarda: „silniki polskiego wzrostu wyczerpują się", a w energetyce, nauce, ochronie zdrowia i edukacji „zbieramy żniwo dekad zaniedbań, słabości państwa i braku inwestycji w przyszłość" (deklaracja programowa). Skutek widać w strukturze gospodarki, która wciąż konkuruje głównie ceną pracy, a nie technologią — polskie firmy pod względem innowacyjności długo wyprzedzały w Europie właściwie tylko Rumunię, na co Razem zwracało uwagę już w 2015 roku (stanowisko „Nie dla prywatyzacji"). Ulgi i specjalne strefy ekonomiczne miały to zmienić, a „okazały się strefami wyzysku" i nie wyprowadziły kraju „poza etap montowni Zachodu" (stanowisko ws. wizji rozwoju, 2018). Dlaczego model montowni się zatrzasnął i jak z niego wyjść, rozkładamy w tekście Koniec montowni Europy.
Marką tej polityki jest Turbo Polska — przedstawiony jesienią 2025 roku plan konkretnych inwestycji: produkcji robotów, Polskich Centrów Danych, nauki i bezpieczeństwa lekowego (biuro prasowe Razem, 29.11.2025). Postulaty ustrojowo-fiskalne, które je spinają — fundusz koordynujący, koniec konstytucyjnego limitu długu, fundusze zalążkowe — zapisano w Deklaracji programowej 2025. Fundamentem całej reszty jest energetyka — bez taniego prądu nie ma przemysłu, a modernizacja sieci i budowa nowych mocy to same w sobie największy program inwestycyjny od dekad; rozkładamy to w tekście o tym, jak wielkie inwestycje energetyczne napędzają gospodarkę.
Strategicznymi inwestycjami powinien sterować jeden ośrodek z długą perspektywą, zamiast kilkunastu spółek ciągnących w różne strony. Sercem planu jest zapis o jednym państwowym funduszu koordynującym kluczowe inwestycje w tworzenie nowego przemysłu, budowę infrastruktury i rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych technologii (deklaracja programowa, pkt 5). Logika jest prosta i Razem tłumaczyło ją już w 2018 roku: prywatne fundusze wybiegają w przyszłość zwykle nie dalej niż pięć lat, a państwo, dzięki długiej perspektywie, może realnie wytwarzać innowacje, nie tylko przepakowywać stare produkty (stanowisko ws. wizji rozwoju). Jak taki fundusz miałby działać, skąd wziąć jego kapitał i czym różni się od dzisiejszego rozproszenia decyzji między spółki Skarbu Państwa, rozpisujemy w tekście o jednym funduszu zamiast rozproszonych spółek.
Warunkiem, żeby taki ośrodek nie stał się narzędziem obsadzania spółek swoimi ludźmi, jest odpolitycznienie zarządzania: stanowiska w spółkach Skarbu Państwa obsadzane w transparentnym konkursie, a inwestycje wyjęte spod doraźnego sporu — jak w pomyśle Funduszu Atomowego zarządzanego przez rząd, ale nadzorowanego przez Sejm większością dwóch trzecich głosów (biuro prasowe Razem, 06.03.2026).
Częściowo z pieniędzy, które już mamy, a częściowo z długu — pod warunkiem, że wolno go zaciągnąć na rozwój. Konstytucja zakazuje dziś przekraczania progu 60% długu w relacji do PKB, i to właśnie ten limit Razem chce znieść jako „uznaniowy" i „ograniczający możliwości rozwojowe państwa" (deklaracja programowa, pkt 4). Chodzi o rozróżnienie, którego reguła fiskalna nie robi: inaczej należy traktować dług przejadany na bieżącą konsumpcję, a inaczej dług, który buduje elektrownię, port albo linię kolejową służące pokoleniom. Dlaczego sztywny próg zapisany w ustawie zasadniczej działa jak hamulec rozwojowy i co proponuje się w zamian, rozpisujemy w tekście o konstytucyjnym progu 60% długu.
Drugim źródłem są pieniądze już krążące w gospodarce, tyle że dziś marnowane albo leżące bezczynnie: środki europejskie, wpływy z handlu emisjami, a w propozycji programu SAFE + Atom także środki Narodowego Banku Polskiego i oszczędności obywateli mobilizowane przez obligacje atomowe (biuro prasowe Razem, 06.03.2026).
Robi to przez własne zakupy: państwo i jego spółki są największym klientem na rynku — zamawiają prąd, tabor kolejowy, sprzęt medyczny, wyposażenie wojska — i ten popyt można świadomie skierować na budowę krajowych kompetencji zamiast na import gotowych rozwiązań. Razem nazywa to wprost: „to planowe zamówienia publiczne; jeśli połączymy siły naszych państwowych spółek w energetyce, w transporcie, to co zamawia nasze państwo w zdrowiu, w armii — zmienimy polską gospodarkę" (biuro prasowe Razem, 29.11.2025). Sztandarowym przykładem jest pomysł zbudowania w Polsce znaczącego producenta robotów przemysłowych i usługowych, ciągniętego popytem publicznym. Jak zamówienia publiczne działają jako narzędzie polityki przemysłowej i gdzie to się już udało, rozkładamy w tekście o zamówieniach publicznych jako dźwigni przemysłu.
Ten sam mechanizm spina program budowy kompetencji w dziedzinach strategicznych — energetyce jądrowej, produkcji półprzewodników i produkcji maszyn (deklaracja programowa, pkt 3) — z gwarancją, że transformacja nie pozostawi pracowników wygaszanych zakładów bez pracy i środków do życia: „za każde likwidowane stanowisko — nowe miejsce pracy w przemyśle".
W miejsce bezzwrotnej dotacji wchodzi inwestycja, w której państwo obejmuje udział w przyszłym zysku dofinansowanej firmy. Razem chce skończyć z „rozdawnictwem publicznych pieniędzy dla wielkiego biznesu i najbogatszych" i zastąpić je państwowymi i samorządowymi funduszami zalążkowymi, które inwestują w przedsięwzięcia w zamian za udziały w przyszłych zyskach (deklaracja programowa, „Gospodarka dla ludzi", pkt 7). Sens jest podwójny: publiczne pieniądze przestają być bezzwrotnym prezentem, a sukces dofinansowanej firmy staje się udziałem całego społeczeństwa, bo zysk wraca do funduszu i finansuje kolejne projekty (stanowisko „Nie dla prywatyzacji", 2015). Jak taki mechanizm przenosi ciężar ryzyka z pojedynczego przedsiębiorcy na państwo i czym różni się od dzisiejszych dotacji, rozpisujemy w tekście o funduszach zalążkowych zamiast rozdawnictwa.
Ta sama zasada — publiczna złotówka nie za darmo, lecz pod warunkiem — obowiązuje przy każdej pomocy publicznej: środki tylko dla firm przestrzegających praw pracowniczych, co rozwijamy w tekście o warunkowości pomocy publicznej.
Właściciel infrastruktury przechwytuje zarówno strumień pieniędzy, jak i kontrolę nad usługą. Polskie urzędy, szpitale i firmy coraz więcej danych przetwarzają w chmurach amerykańskich korporacji — a każda taka umowa to pieniądz wyprowadzony z kraju i uzależnienie od dostawcy, którego prawo i interesy są cudze. Razem chce to odwrócić: zbudować publiczną infrastrukturę przetwarzania danych i oprzeć instytucje państwowe o wolne oprogramowanie, z zasadą, że software wytworzony za publiczne pieniądze jest co do zasady dostępny wraz z kodem źródłowym (deklaracja programowa, pkt 11). Program Polskich Centrów Danych ma dać samorządom, instytutom badawczym i publicznym instytucjom tani dostęp do mocy obliczeniowej i uniezależnić kraj od globalnych platform (biuro prasowe Razem, 29.11.2025). Dlaczego to nie kaprys technologiczny, lecz kwestia gospodarczej suwerenności, rozpisujemy w tekście o publicznej infrastrukturze danych.
Pełny pakiet postulatów inwestycyjnych z rozdziału „Polska z atomu, krzemu i stali" (uzupełniony o fundusze zalążkowe z rozdziału „Gospodarka dla ludzi"):
Trzy amerykańskie korporacje kontrolują 70% europejskiego rynku chmury, a polskie urzędy, szpitale i firmy coraz więcej danych przetwarzają na ich serwerach. Każda taka umowa to pieniądz wyprowadzony z kraju i uzależnienie od cudzego prawa. Razem chce zbudować publiczną infrastrukturę danych i oprzeć państwo o wolne oprogramowanie.
Państwo rozdaje bezzwrotne dotacje na innowacje, które trafiają do wąskiej grupy firm, a pierwszego roku i tak nie przetrwa około czterech na dziesięć nowych przedsiębiorstw. Razem chce zamienić rozdawnictwo na inwestycję: państwowe fundusze zalążkowe dają kapitał w zamian za udział w przyszłych zyskach, a te wracają do funduszu i finansują kolejne projekty.
Państwo i jego spółki wydają rocznie prawie 280 miliardów złotych na zamówienia publiczne — ponad 8% PKB. Dziś te pieniądze w dużej części kupują gotowe rozwiązania z zagranicy. Razem chce świadomie skierować tę siłę zakupową na budowę krajowego przemysłu — od producenta robotów po polskie technologie kolejowe.
Polska ma silny przemysł — 18,1% wartości dodanej wobec 15,9% średnio w Unii — ale wciąż konkuruje głównie ceną pracy, nie technologią: pod względem innowacyjności ledwie dogania grupę najsłabszych gospodarek UE. Razem chce wyjścia z modelu montowni przez reindustrializację i budowę kompetencji w dziedzinach strategicznych.
Konstytucja zakazuje przekraczania długu na poziomie 3/5 PKB — próg sztywniejszy niż unijny i niereagujący na to, czy dług idzie na konsumpcję, czy na elektrownię pracującą przez dekady. Polska ma dziś dług na poziomie 55,3% PKB, przy 87% w strefie euro. Razem chce znieść limit, który ogranicza inwestycje rozwojowe.
Polska inwestuje mało — stopa inwestycji 17,4% PKB wobec 21,2% średnio w Unii — a decyzje o kluczowych inwestycjach rozproszone są między kilkanaście spółek Skarbu Państwa ciągnących w różne strony. Razem chce jednego funduszu koordynującego, który z długą perspektywą buduje przemysł, infrastrukturę i technologie o zbyt odległym zwrocie dla komercyjnego inwestora.
