Jak progresja podatkowa może sfinansować ochronę zdrowia

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Ochrona zdrowia kosztuje coraz więcej: społeczeństwo się starzeje, leczenie jest droższe, a kolejki nie znikają. Naturalny odruch polityka brzmi: „podnieśmy składkę". Problem w tym, że składka to źle dobrane źródło — obciąża głównie pracę, a omija tych, których stać najbardziej. Tymczasem pieniądze w polskiej gospodarce są. Trzeba je tylko rozłożyć sprawiedliwiej — przez realną progresję podatkową.

Rosnące potrzeby, kurczące się źródło

Najlepiej widać to po Narodowym Funduszu Zdrowia. Jego rezerwy stopniały z 26 mld zł w 2024 r. do ok. 2,2 mld zł w 2026 r., a Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) szacuje, że w budżecie na zdrowie w 2026 r. brakuje co najmniej 23 mld zł. To nie jest jednorazowy dołek — to trwała przepaść między tym, ile system potrzebuje, a ile zbiera składka od pracy.

Skala finansowania. Polska wydaje publicznie na zdrowie ok. 6,3% PKB (8,1% PKB łącznie z wydatkami prywatnymi), przy średniej OECD ok. 7,1% (9,3% łącznie). To jeden z najniższych wkładów publicznych w tym zestawieniu krajów. Cel 8% PKB to postulat programowy Razem, nie stan obecny.

Dlaczego podnoszenie składki to ślepa uliczka

Składka zdrowotna obciąża przede wszystkim dochód z pracy. A im wyżej w drabinie dochodowej, tym łatwiej z tego obciążenia się wymknąć:

pielęgniarka na etacie oddaje 9% podstawy,
przedsiębiorca na podatku liniowym — 4,9% dochodu,
na ryczałcie składka jest kwotowa, więc przy wysokim przychodzie spada efektywnie do ok. 1,7%,
a od dochodu z dywidend, najmu prywatnego czy kapitału — 0% składki zdrowotnej.

Podniesienie składki dołoży więc kolejną daninę kasjerce i nauczycielowi, a rentiera żyjącego z kapitału w ogóle nie dotknie. To dokładnie ta sama regresywność, którą opisujemy w tekście: Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków.

Efektywne obciążenie na zdrowie według formy dochodu

Wykres czytamy prosto: im wyżej i im bardziej „kapitałowy" dochód, tym mniejszy jego procent idzie na zdrowie. Składka karze pracę i premiuje kapitał — odwrotnie, niż powinno działać sprawiedliwe państwo.

Pieniądze są — tylko źle rozłożone

To nie jest tak, że Polski po prostu nie stać. Polska zbiera w podatkach i składkach ok. 37,3% PKB, przy średniej Unii Europejskiej ok. 40,4% (Eurostat, dane za 2022). Gdybyśmy zbliżyli poziom danin do unijnej średniej, mówimy o rzędzie ok. 113 mld zł rocznie dodatkowej przestrzeni fiskalnej. To nie są pieniądze leżące do „ściągnięcia" — to skutek politycznej decyzji, kto i ile płaci (składają się na ten dystans także niższe podatki pośrednie i preferencje dla kapitału, nie tylko regresja na samym szczycie).

Dla porównania: dociągnięcie publicznych nakładów na zdrowie do 8% PKB wymaga rzędu 60 mld zł rocznie więcej — czyli części tej przestrzeni. Nie brakuje więc pieniędzy w sensie absolutnym. Brakuje decyzji, kto ma się złożyć.

Dane źródłowe i poglądowe. Wartości na wykresie pokazują samą składkę zdrowotną jako % dochodu wg formy zarobkowania (na podstawie tabel ZUS 2026) — nie obejmują pozostałych podatków. Liczby makro (% PKB, dystans do UE) pochodzą z OECD i Eurostatu — odnośniki na końcu. Kwota „ok. 60 mld zł do 8% PKB" to szacunek mechaniczny: faktyczny wynik zależy od reakcji podatników, dlatego reformie musi towarzyszyć uszczelnienie i poszerzenie bazy, a nie samo podniesienie stawek.

Co proponuje Razem

Adrian Zandberg nie owija tego w bawełnę:

To patologia, że międzynarodowe koncerny płacą do budżetu tyle co nic. To nisko wiszący owoc, dziesiątki miliardów złotych.— Adrian Zandberg, termedia.pl

Realna progresja zamiast pozornej — wyższe stawki dla najwyższych dochodów, niższe obciążenie pracy nisko i średnio płatnej.
Wyższa kwota wolna, która najmocniej pomaga najmniej zarabiającym.
Skuteczne opodatkowanie korporacji i majątków, by ciężar przesunął się tam, gdzie są realne nadwyżki.
Finansowanie ochrony zdrowia z budżetu do poziomu co najmniej 8% PKB — zamiast łatania systemu kolejną składką od pensji.

Nie ma nic za darmo — przebudowa danin oznacza koszty przejścia i wymaga uszczelnienia, żeby kapitał nie uciekał do łagodniejszych form. Składka ma dziś jedną realną zaletę: trudniej ją po cichu obciąć niż pozycję w budżecie — dlatego finansowaniu z budżetu musi towarzyszyć ustawowy próg nakładów na zdrowie. Ale kierunek jest jasny: zdrowie finansuje się z całego dochodu narodowego wedle zdolności płatniczej, a nie z jednej daniny od pracy.

A jak konkretnie zmienić sam mechanizm finansowania zdrowia — ze składkowego na budżetowy — tłumaczymy w siostrzanym serwisie: Od Bismarcka do Beveridge’a: jak zmiana modelu uprości system i poprawi leczenie.

Finansowanie | Razem dla polskiej gospodarki

Jak progresja podatkowa może sfinansować ochronę zdrowia

Rosnące potrzeby, kurczące się źródło

Dlaczego podnoszenie składki to ślepa uliczka

Efektywne obciążenie na zdrowie według formy dochodu

Pieniądze są — tylko źle rozłożone

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura