113 miliardów rocznie — tyle dzieli Polskę od państwa na poziomie

Fri, 03 Jul 2026 11:50:00 +0200

Kilkanaście godzin oczekiwania na SOR-ze, czynsz za kawalerkę pochłaniający pół pensji, uczelnie sklejające budżety z grantu na grant. Do tego pejzażu dorobiliśmy wygodne wytłumaczenie: kraj na dorobku musi zacisnąć zęby, na porządne usługi publiczne przyjdzie czas. Dane Eurostatu pozwalają ten dystans po prostu zmierzyć — i okazuje się zaskakująco krótki. Od unijnej średniej dzielą nas w daninach około trzy punkty procentowe PKB, w dzisiejszych pieniądzach rząd 113 miliardów złotych rocznie. Skoro tę różnicę da się policzyć, można też zapytać, kto co roku decyduje, że jej nie zbieramy — i od kogo.

Trzy punkty procentowe, jedna wyraźna dziura

Polska zbiera w podatkach i składkach ok. 37,3% PKB, przy średniej Unii Europejskiej ok. 40,4% (Eurostat, dane za 2024). Kraje, które kojarzą nam się z działającą służbą zdrowia i dostępnymi mieszkaniami, zbierają jeszcze więcej.

Skąd 113 mld zł. To szacunek mechaniczny: różnica ok. 3,1 pkt proc. przemnożona przez polski PKB (ok. 3,6 bln zł w 2024 r., GUS). Miara skali, nie pozycja budżetowa — takich pieniędzy nie „ściąga się" jedną ustawą, bo wynik zależy od konstrukcji danin i reakcji podatników.

Ciekawiej robi się, gdy spojrzeć, gdzie dokładnie ta luka zieje. W podatkach od konsumpcji i w składkach — czyli tam, gdzie płacą wszyscy przy kasie sklepowej i każda osoba na etacie — jesteśmy blisko unijnych poziomów. Przepaść otwiera się w podatkach dochodowych: PIT i CIT dają w Polsce 7,8% PKB wobec 13,3% średnio w UE (Eurostat, dane za 2024) — niemal o połowę mniej. Praca i codzienne zakupy są u nas obciążone po europejsku; wysokie dochody i kapitał — wyraźnie łagodniej. Tu leży sedno: przeciętna rodzina swoją część do wspólnej kasy już wnosi.

Co można mieć za 113 miliardów

Żeby ta abstrakcyjna kwota nabrała kształtu, wystarczy zestawić ją z trzema rachunkami, które sieć naszych serwisów rozpisuje szczegółowo:

Zdrowie. Publiczne nakłady to dziś ok. 6,3% PKB; dojście do programowych 8% PKB wymaga rzędu 60 mld zł rocznie więcej — koniec wielomiesięcznych kolejek do specjalistów zaczyna się właśnie tutaj. Jak sfinansować to bez podnoszenia składki od pensji, tłumaczy serwis Razem naprawi zdrowie.
Mieszkania. Postulat 1% PKB rocznie na publiczne mieszkania na wynajem to ok. 35–36 mld zł (kwota poglądowa, skaluje się z PKB) — dziesiątki tysięcy mieszkań budowanych co roku przez samorządy i spółdzielnie, opisane w serwisie Razem dla tanich mieszkań.
Nauka. Nakłady na badania i rozwój wynoszą w Polsce 1,41% PKB i spadają; program mówi o dojściu do 3% PKB — bez tego zostajemy montownią. Rachunek rozpisuje serwis Razem dla nauki.

Dwie pierwsze pozycje z zapasem pokrywa jedna taka luka; trzecia — nauka — domyka rachunek w części finansowanej publicznie (cel 3% PKB obejmuje bowiem także nakłady prywatne firm). Zestawienie jest poglądowe — pokazuje rząd wielkości, a każdy z celów program rozkłada na lata. Wniosek jednak zostaje: brakuje decyzji o tym, kto ma się złożyć, a pieniądze w gospodarce są.

Kto dziś nie dokłada się do wspólnej kasy

Uczciwie: mowa o ludziach działających zgodnie z prawem. Problemem jest samo prawo, które tym samym dochodom oferuje różne cenniki. Analizy Ministerstwa Finansów na danych administracyjnych pokazują, że efektywne obciążenie spada wraz z dochodem: osoba na etacie oddaje — licząc pełny klin podatkowo-składkowy — ok. 40% dochodu, dobrze zarabiający przedsiębiorca na liniówce czy ryczałcie schodzi do dwudziestu kilku procent, a od dywidend i zysków kapitałowych składka zdrowotna wynosi równe zero. Im wyżej w drabinie dochodów, tym więcej legalnych bocznych furtek. Rachunek za tę uprzejmość wobec najlepiej sytuowanych płacimy wszyscy — w postaci luki, o której mowa wyżej.

Jak dokładnie działa ta mechanika i ile można odzyskać, porządkując system, rozpisaliśmy w dwóch tekstach: Jeden podatek zamiast plątaniny przywilejów oraz Jak progresja podatkowa może sfinansować ochronę zdrowia.

Co proponuje Razem

Deklaracja programowa stawia diagnozę wprost:

System podatkowo-składkowy stoi na głowie — przeciętny Polak płaci wyższe stawki niż najbogatsi. Milionerzy korzystają z licznych ulg, dopłat i przywilejów podatkowych. Skończymy z tym. Na wspólne drogi, szkoły i szpitale będziemy składać się sprawiedliwie.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. Gospodarka dla ludzi

Z tej diagnozy wynikają konkretne narzędzia:

Jednolita, progresywna danina zamiast równoległych reżimów: prosta i niska dla 90% ludzi w Polsce, przeciętna dla kolejnych 9%, wysoka dla najlepiej zarabiającego 1%.
Likwidacja przywilejów podatkowych i składkowych — ryczałtu, podatku liniowego, KRUS dla przedsiębiorców rolnych — oraz opodatkowanie dochodów z nieruchomości i zysków kapitałowych tak jak dochodów z pracy.
Poparcie unijnego podatku od wielkich majątków, żeby ciężar utrzymania wspólnoty przesunąć tam, gdzie są realne nadwyżki.
Globalny minimalny CIT, który ukróci ucieczkę kapitału do rajów podatkowych i samowolę międzynarodowych koncernów (rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie").
Cel nadrzędny: usługi publiczne na europejskim poziomie — zdrowie finansowane do co najmniej 8% PKB, 1% PKB rocznie na mieszkania, nauka docelowo z nakładami 3% PKB.

Państwo na poziomie wielu z nas widziało na wakacjach: przychodnia bez kolejki, czynsz, który zostawia coś do pierwszego, biblioteka otwarta w niedzielę. Od takiego państwa dzielą nas trzy punkty procentowe PKB — i decyzja polityczna, by zebrać je od tych, którzy dziś płacą najmniej.

Daniny | Razem dla polskiej gospodarki

113 miliardów rocznie — tyle dzieli Polskę od państwa na poziomie

Trzy punkty procentowe, jedna wyraźna dziura

Co można mieć za 113 miliardów

Kto dziś nie dokłada się do wspólnej kasy

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura