Artykulies | Razem dla polskiej gospodarki

Jak progresja podatkowa może sfinansować ochronę zdrowia

Sat, 27 Jun 2026 09:00:00 +0200

Ochrona zdrowia kosztuje coraz więcej: społeczeństwo się starzeje, leczenie jest droższe, a kolejki nie znikają. Naturalny odruch polityka brzmi: „podnieśmy składkę". Problem w tym, że składka to źle dobrane źródło — obciąża głównie pracę, a omija tych, których stać najbardziej. Tymczasem pieniądze w polskiej gospodarce są. Trzeba je tylko rozłożyć sprawiedliwiej — przez realną progresję podatkową.

Rosnące potrzeby, kurczące się źródło

Najlepiej widać to po Narodowym Funduszu Zdrowia. Jego rezerwy stopniały z 26 mld zł w 2024 r. do ok. 2,2 mld zł w 2026 r., a Federacja Przedsiębiorców Polskich (FPP) szacuje, że w budżecie na zdrowie w 2026 r. brakuje co najmniej 23 mld zł. To nie jest jednorazowy dołek — to trwała przepaść między tym, ile system potrzebuje, a ile zbiera składka od pracy.

Skala finansowania. Polska wydaje publicznie na zdrowie ok. 6,3% PKB (8,1% PKB łącznie z wydatkami prywatnymi), przy średniej OECD ok. 7,1% (9,3% łącznie). To jeden z najniższych wkładów publicznych w tym zestawieniu krajów. Cel 8% PKB to postulat programowy Razem, nie stan obecny.

Dlaczego podnoszenie składki to ślepa uliczka

Składka zdrowotna obciąża przede wszystkim dochód z pracy. A im wyżej w drabinie dochodowej, tym łatwiej z tego obciążenia się wymknąć:

pielęgniarka na etacie oddaje 9% podstawy,
przedsiębiorca na podatku liniowym — 4,9% dochodu,
na ryczałcie składka jest kwotowa, więc przy wysokim przychodzie spada efektywnie do ok. 1,7%,
a od dochodu z dywidend, najmu prywatnego czy kapitału — 0% składki zdrowotnej.

Podniesienie składki dołoży więc kolejną daninę kasjerce i nauczycielowi, a rentiera żyjącego z kapitału w ogóle nie dotknie. To dokładnie ta sama regresywność, którą opisujemy w tekście: Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków.

Efektywne obciążenie na zdrowie według formy dochodu

Wykres czytamy prosto: im wyżej i im bardziej „kapitałowy" dochód, tym mniejszy jego procent idzie na zdrowie. Składka karze pracę i premiuje kapitał — odwrotnie, niż powinno działać sprawiedliwe państwo.

Pieniądze są — tylko źle rozłożone

To nie jest tak, że Polski po prostu nie stać. Polska zbiera w podatkach i składkach ok. 37,3% PKB, przy średniej Unii Europejskiej ok. 40,4% (Eurostat, dane za 2022). Gdybyśmy zbliżyli poziom danin do unijnej średniej, mówimy o rzędzie ok. 113 mld zł rocznie dodatkowej przestrzeni fiskalnej. To nie są pieniądze leżące do „ściągnięcia" — to skutek politycznej decyzji, kto i ile płaci (składają się na ten dystans także niższe podatki pośrednie i preferencje dla kapitału, nie tylko regresja na samym szczycie).

Dla porównania: dociągnięcie publicznych nakładów na zdrowie do 8% PKB wymaga rzędu 60 mld zł rocznie więcej — czyli części tej przestrzeni. Nie brakuje więc pieniędzy w sensie absolutnym. Brakuje decyzji, kto ma się złożyć.

Dane źródłowe i poglądowe. Wartości na wykresie pokazują samą składkę zdrowotną jako % dochodu wg formy zarobkowania (na podstawie tabel ZUS 2026) — nie obejmują pozostałych podatków. Liczby makro (% PKB, dystans do UE) pochodzą z OECD i Eurostatu — odnośniki na końcu. Kwota „ok. 60 mld zł do 8% PKB" to szacunek mechaniczny: faktyczny wynik zależy od reakcji podatników, dlatego reformie musi towarzyszyć uszczelnienie i poszerzenie bazy, a nie samo podniesienie stawek.

Co proponuje Razem

Adrian Zandberg nie owija tego w bawełnę:

To patologia, że międzynarodowe koncerny płacą do budżetu tyle co nic. To nisko wiszący owoc, dziesiątki miliardów złotych.— Adrian Zandberg, termedia.pl

Realna progresja zamiast pozornej — wyższe stawki dla najwyższych dochodów, niższe obciążenie pracy nisko i średnio płatnej.
Wyższa kwota wolna, która najmocniej pomaga najmniej zarabiającym.
Skuteczne opodatkowanie korporacji i majątków, by ciężar przesunął się tam, gdzie są realne nadwyżki.
Finansowanie ochrony zdrowia z budżetu do poziomu co najmniej 8% PKB — zamiast łatania systemu kolejną składką od pensji.

Nie ma nic za darmo — przebudowa danin oznacza koszty przejścia i wymaga uszczelnienia, żeby kapitał nie uciekał do łagodniejszych form. Składka ma dziś jedną realną zaletę: trudniej ją po cichu obciąć niż pozycję w budżecie — dlatego finansowaniu z budżetu musi towarzyszyć ustawowy próg nakładów na zdrowie. Ale kierunek jest jasny: zdrowie finansuje się z całego dochodu narodowego wedle zdolności płatniczej, a nie z jednej daniny od pracy.

A jak konkretnie zmienić sam mechanizm finansowania zdrowia — ze składkowego na budżetowy — tłumaczymy w siostrzanym serwisie: Od Bismarcka do Beveridge’a: jak zmiana modelu uprości system i poprawi leczenie.

Źródła i dalsza lektura

Podatek od trzeciego mieszkania — koniec „betonowego złota”

Fri, 26 Jun 2026 09:00:00 +0200

Ceny mieszkań w Polsce oderwały się od zarobków. Dla młodych własne „M” stało się nieosiągalne, a dla najbogatszych — wygodną lokatą kapitału. Mieszkania, które miały być dachem nad głową, zamieniły się w „betonowe złoto”: kupowane hurtowo, często stojące puste, podbijające ceny dla wszystkich.

Mieszkanie jako lokata, nie dom

Adrian Zandberg stawia sprawę jasno:

Najbogatsi nie mogą swoimi wygodnickimi inwestycjami w betonowe złoto odbierać młodym Polkom i Polakom szansy na dach nad głową.— Adrian Zandberg, money.pl

Stąd postulat podatku antyspekulacyjnego obejmującego trzecie i kolejne mieszkanie — tak, by zniechęcić do traktowania mieszkań jak aktywów, a uwolnić je na rynek dla ludzi, którzy chcą w nich mieszkać.

Kto traci na spekulacji mieszkaniowej

Grupa	Skutek obecnego systemu
Młodzi / kupujący pierwsze mieszkanie	ceny poza zasięgiem, kredyt nie do udźwignięcia
Najemcy	rosnące czynsze napędzane przez inwestorów
Najbogatsi inwestorzy	„betonowe złoto” — bezpieczna, nieopodatkowana lokata

Inwestować publicznie, nie dopłacać deweloperom

Razem chce odwrócić logikę: zamiast dopłat dla deweloperów — publiczne inwestycje w dostępne mieszkania. To część szerszej zasady gospodarczej:

Dobrobyt bierze się z inwestycji. Wiedzą to Chińczycy i Amerykanie, którzy z publicznych środków rozbudowują infrastrukturę i rozwijają nowe technologie.— Adrian Zandberg, zandberg2025.pl

Co proponuje Razem

Podatek antyspekulacyjny od trzeciego i kolejnego mieszkania.
Koniec dopłat dla deweloperów, w zamian publiczne budownictwo dostępne cenowo.
Powiązanie polityki mieszkaniowej z publicznymi inwestycjami napędzającymi gospodarkę.

To ta sama logika, co przy podatkach: ciężar tam, gdzie są realne nadwyżki. Rozwijamy ją w tekście: Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków.

Źródła i dalsza lektura

Dlaczego wyższe płace napędzają gospodarkę

Mon, 22 Jun 2026 09:00:00 +0200

Spór o płace zwykle sprowadza się do fałszywej alternatywy: „albo wyższe pensje, albo zdrowe firmy". Tymczasem wynagrodzenia to dwie rzeczy naraz: koszt dla pojedynczego pracodawcy i popyt dla całej gospodarki. Gdy ludzie zarabiają więcej, więcej wydają — a z tych wydatków żyją lokalne firmy.

Płaca to popyt, nie tylko koszt

Pieniądz w kieszeni osoby o niższych dochodach wraca do gospodarki niemal w całości — na czynsz, jedzenie, usługi, drobne zakupy. Ekonomiści nazywają to wysoką krańcową skłonnością do konsumpcji. Dlatego podniesienie najniższych płac przekłada się na popyt szybciej niż obniżka podatków dla najlepiej zarabiających.

Dane poglądowe. Liczby w tej tabeli ilustrują mechanizm, a nie konkretny pomiar. Wersja docelowa opiera się na danych GUS i Eurostatu (zob. źródła niżej).

Gdzie wraca dodatkowa złotówka

Grupa	Krańcowa skłonność do konsumpcji	Efekt dla popytu
Najniższe dochody	bardzo wysoka	złotówka niemal w całości wraca do obiegu
Średnie dochody	wysoka	większość trafia w konsumpcję
Najwyższe dochody	niska	znaczna część trafia w oszczędności/aktywa

Postulaty Razem

Ambitna płaca minimalna powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem, nie zamrożona uznaniowo.
Jawność wynagrodzeń — koniec z tajemnicą pensji, która utrwala lukę płacową.
Ograniczenie umów śmieciowych i objęcie pracy realną ochroną.

To druga strona medalu wobec podatków — system danin omawiamy w tekście: Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków.

Źródła i dalsza lektura

Kto naprawdę dźwiga ciężar podatków? Regresywność polskiego systemu

Sat, 20 Jun 2026 09:00:00 +0200

W debacie publicznej słyszymy, że „bogaci płacą najwięcej". W liczbach bezwzględnych — owszem. Ale jeśli spojrzymy na udział podatków w dochodzie, obraz się odwraca: gospodarstwa o najniższych dochodach oddają państwu większą część tego, co zarabiają, niż najbogatsi. To właśnie regresywność — i jest ona wyborem politycznym, nie prawem natury.

Skąd bierze się regresywność

Składają się na nią trzy mechanizmy:

Podatki pośrednie (VAT, akcyza) — płaci się je od konsumpcji. Osoba o niskich dochodach wydaje cały dochód na bieżące potrzeby, więc VAT zjada większy jego procent. Bogatsi część dochodu oszczędzają i inwestują, omijając tę daninę.
Quasi-liniowe składki — obciążenia, które słabo rosną wraz z dochodem, proporcjonalnie mocniej dotykają mniej zarabiających.
Preferencje dla dochodów kapitałowych — dochód z kapitału bywa opodatkowany łagodniej niż dochód z pracy.

Dane poglądowe. Wartości na wykresie i w tabeli poniżej mają charakter ilustracyjny — pokazują kierunek zjawiska, a nie oficjalny pomiar. Docelowe treści serwisu opierają liczby na źródłach wskazanych na końcu artykułu (GUS, Ministerstwo Finansów, OECD).

Efektywne obciążenie według grup dochodowych

Wykres czytamy tak: im wyższy słupek, tym większą część dochodu dana grupa oddaje w podatkach i składkach. Najniższa grupa dochodowa oddaje proporcjonalnie najwięcej.

To samo w tabeli

Grupa dochodowa	Udział VAT i akcyzy	Udział składek	Efektywne obciążenie
I (najniższe 20%)	wysoki	wysoki	~38%
III (środek)	średni	średni	~33%
V (najwyższe 20%)	niski	niższy	~28%

Różnica kilkunastu punktów procentowych między dołem a górą drabiny dochodowej to nie szczegół techniczny — to realne pieniądze, które rodzinom o niskich dochodach trudniej jest oddać.

Co proponuje Razem

Adrian Zandberg nazywa rzecz po imieniu:

To patologia, że międzynarodowe koncerny płacą do budżetu tyle co nic. To nisko wiszący owoc, dziesiątki miliardów złotych.— Adrian Zandberg, termedia.pl

Realna progresja PIT zamiast pozornej — wyższe stawki dla najwyższych dochodów, niższe obciążenie pracy nisko i średnio płatnej.
Wyższa kwota wolna od podatku, która najmocniej pomaga najmniej zarabiającym.
Skuteczne opodatkowanie największych korporacji i majątków, by ciężar przesunął się tam, gdzie są realne nadwyżki.

Płace to druga strona tego samego równania — rozwijamy ją w tekście: Dlaczego wyższe płace napędzają gospodarkę.